थंडीच्या दिवसांत शरीर उबदार ठेवण्यासाठी बहुतांश लोक चहा आणि कॉफीचे सेवन मोठ्या प्रमाणात करतात. सकाळपासून रात्री उशिरापर्यंत वारंवार चहा-कॉफी पिणे ही हिवाळ्यातील सर्वसाधारण सवय बनली आहे. या गरम पेयांमुळे क्षणिक ऊर्जा आणि ताजेतवानेपणा मिळत असला, तरी त्याचा थेट परिणाम झोपेच्या वेळापत्रकावर होत असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. अनेकांना हिवाळ्यात उशीरा झोप लागणे किंवा झोप वारंवार तुटणे यामागे केवळ थंडी नव्हे, तर कॅफिनचे अति सेवन हे मुख्य कारण ठरत आहे.
हिवाळ्यात दिवस लहान आणि रात्री मोठ्या असल्याने शरीराला नैसर्गिकरित्या अधिक विश्रांतीची गरज असते. मात्र संध्याकाळी किंवा रात्री उशिरा चहा-कॉफी पिण्यामुळे मेंदू अधिक सक्रिय राहतो. त्यामुळे शरीराला झोपेचे संकेत मिळत नाहीत आणि झोप येण्यास विलंब होतो. परिणामी व्यक्ती रात्री उशिरापर्यंत जागी राहते किंवा झोप लागल्यानंतरही ती गाढ राहत नाही.
या सवयीचा परिणाम म्हणजे झोपणे-उठणे यांचा दिनक्रम हळूहळू बिघडतो. सकाळी पुरेशी झोप न झाल्याने दिवसभर थकवा जाणवतो. हा थकवा घालवण्यासाठी पुन्हा चहा-कॉफीचा आधार घेतला जातो आणि ही साखळी अधिकच मजबूत होते. अशा प्रकारे झोपेचे संपूर्ण वेळापत्रक विस्कळीत होते.
तज्ज्ञांच्या मते, हिवाळ्यात चहा-कॉफीचे अति सेवन केल्याने झोपेच्या गुणवत्तेवरही गंभीर परिणाम होतो. झोप न येणे, हलकी झोप लागणे, वारंवार जाग येणे अशा समस्या वाढतात. यामुळे सकाळी उठल्यावर डोके जड वाटणे, चिडचिडेपणा, लक्ष केंद्रित न होणे यासारखी लक्षणे दिसून येतात. दीर्घकाळ ही स्थिती राहिल्यास काम करण्याची क्षमता कमी होते, तणाव वाढतो आणि मानसिक अस्वस्थताही निर्माण होऊ शकते.
विशेष म्हणजे झोपेचा अभाव शरीराच्या प्रतिकारशक्तीवरही विपरीत परिणाम करतो. हिवाळ्यात रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत असणे आवश्यक असताना, झोपेचा अभाव आरोग्यासाठी घातक ठरू शकतो. त्यामुळे थंडीत उबेसाठी चहा-कॉफीचा आधार घेताना त्याचे प्रमाण मर्यादित ठेवणे आणि झोपेच्या वेळेपूर्वी कॅफिनयुक्त पेये टाळणे, हेच उत्तम आरोग्याचे सूत्र असल्याचे तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.
