महिला दिन विशेष : गौरवापेक्षा सुरक्षितता आणि समानतेसाठी ठोस पावले उचलण्याची गरज

अक्कलकोट : मारुती बावडे

आजच्या काळात महिला केवळ कुटुंबाची जबाबदारी सांभाळणारी व्यक्ती राहिलेल्या नाहीत, तर त्या समाजाच्या प्रगतीचे मजबूत स्तंभ बनल्या आहेत. शिक्षण, विज्ञान, उद्योग, प्रशासन, क्रीडा, राजकारण अशा अनेक क्षेत्रांत महिलांनी उल्लेखनीय यश मिळवले आहे. तरीही वास्तव पाहिले तर समाजात अजूनही महिलांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन पूर्णपणे बदललेला दिसत नाही. अनेक ठिकाणी महिलांवर अन्याय, छेडछाड, भेदभाव किंवा त्यांच्या स्वातंत्र्यावर बंधने घालण्याचे प्रकार घडताना दिसतात. त्यामुळे महिला दिन हा केवळ साजरा करण्याचा दिवस नसून समाजाने आत्मपरीक्षण करण्याचीही ही योग्य वेळ आहे.

महिलांकडे पाहताना पुरुषांनी सर्वप्रथम त्यांना स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्व असलेली व्यक्ती म्हणून स्वीकारले पाहिजे. त्यांच्या स्वप्नांना, विचारांना आणि निर्णयांना मान देणे हे खऱ्या अर्थाने प्रगतीचे लक्षण आहे.अनेकदा महिलांना घर आणि करिअर या दोन्ही जबाबदाऱ्या सांभाळताना संघर्ष करावा लागतो. अशा वेळी पुरुषांनी त्यांना समजून घेत सहकार्य करणे आवश्यक आहे. महिलांना सन्मान आणि सुरक्षिततेची भावना मिळाली तर त्या समाजाच्या विकासात अधिक प्रभावी योगदान देऊ शकतात.

आज भारतात अनेक महिलांनी आपल्या कर्तृत्वाने जगभरात नाव कमावले आहे. अवकाश क्षेत्रात झेप घेणाऱ्या कल्पना चावला, बॉक्सिंगमध्ये देशाचे नाव उज्ज्वल करणाऱ्या मेरी कोम, बॅडमिंटनमध्ये आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चमकणाऱ्या पी. व्ही. सिंधू तसेच उद्योग आणि प्रशासन क्षेत्रात कामगिरी करणाऱ्या अनेक महिला आज प्रेरणास्थान ठरत आहेत. या उदाहरणांमुळे हे स्पष्ट होते की महिलांना योग्य संधी आणि स्वातंत्र्य मिळाले तर त्या कोणतेही क्षेत्र गाठू शकतात.

मात्र, समाजातील काही वास्तव अजूनही विचार करायला भाग पाडते. काही ठिकाणी महिलांना शिक्षण किंवा करिअर करण्यापासून रोखले जाते, तर काही ठिकाणी त्यांच्या निर्णयांवर बंधने घातली जातात. सोशल मीडियाच्या युगात महिलांबद्दल अपमानास्पद भाष्य किंवा मानसिक त्रास देण्याचे प्रकारही वाढताना दिसतात. त्यामुळे महिलांना स्वातंत्र्य देणे ही केवळ गरज नाही, तर ती समाजाच्या प्रगतीसाठी अत्यावश्यक बाब आहे. हे स्वातंत्र्य म्हणजे मनमानी नव्हे, तर स्वतःचे आयुष्य, करिअर आणि स्वप्ने निवडण्याचा अधिकार आहे.

समाजात महिलांवर अन्याय किंवा अत्याचाराची घटना घडली की काही दिवस त्या घटनेची जोरदार चर्चा होते. वृत्तवाहिन्या, सोशल मीडिया आणि सार्वजनिक चर्चांमध्ये त्या प्रकरणावर तीव्र प्रतिक्रिया उमटतात. दोषींवर कठोर कारवाईची मागणी होते, आंदोलनही होतात. मात्र काही दिवसांनी ही चर्चा हळूहळू कमी होते आणि समाज पुन्हा आपल्या दैनंदिन जीवनात गुंतून जातो. परंतु त्या घटनेमुळे प्रभावित झालेल्या महिलेच्या आयुष्यातील वेदना आणि संघर्ष मात्र तिथेच राहतात. म्हणूनच महिलांच्या सुरक्षेचा प्रश्न केवळ काही दिवसांच्या चर्चेपुरता मर्यादित राहू नये, तर तो सातत्याने समाजाच्या केंद्रस्थानी राहणे गरजेचे आहे.

आजही अनेक महिला घराबाहेर पडताना मनात भीती घेऊनच बाहेर पडतात. कामाच्या ठिकाणी, सार्वजनिक ठिकाणी किंवा प्रवास करताना त्यांना सुरक्षिततेची चिंता भेडसावत असते. ही परिस्थिती बदलण्यासाठी केवळ कायदे पुरेसे नाहीत, तर समाजाची मानसिकताही बदलणे अत्यंत आवश्यक आहे. महिलांकडे आदराने आणि संवेदनशीलतेने पाहण्याची संस्कृती प्रत्येक घरातून आणि शिक्षणातून रुजली पाहिजे. पुरुषांनीही महिलांच्या सुरक्षिततेला आपली जबाबदारी समजून पुढाकार घेणे ही काळाची गरज आहे.

महिलांची सुरक्षितता ही केवळ प्रशासनाची किंवा कायद्याची जबाबदारी नसून संपूर्ण समाजाची सामूहिक जबाबदारी आहे. रस्त्यावर, कार्यस्थळी किंवा सार्वजनिक ठिकाणी एखाद्या महिलेला त्रास होत असल्याचे दिसले तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता मदतीसाठी पुढे येणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. सामाजिक जागरूकता, कठोर कायदे आणि त्वरित न्यायव्यवस्था यामुळेच महिलांवरील अत्याचारांना आळा बसू शकतो. महिलांना सुरक्षित आणि आत्मविश्वासाने जगता येईल असे वातावरण निर्माण करणे ही खरी प्रगती ठरेल.

महिलांकडूनही समाजाला अनेक अपेक्षा असतात. त्यामध्ये कुटुंबाची एकजूट राखणे, सामाजिक मूल्य जपणे आणि पुढील पिढी घडवणे यामध्ये त्यांची मोठी भूमिका असते. मात्र या जबाबदाऱ्यांबरोबरच महिलांना स्वतःची स्वप्ने पूर्ण करण्याचा अधिकारही तितकाच महत्त्वाचा आहे. महिला आणि पुरुष हे समाजरूपी रथाची दोन चाके आहेत. दोघेही समानतेने पुढे गेले तरच समाज खऱ्या अर्थाने प्रगत होऊ शकतो.

आज महिला दिनाच्या निमित्ताने महिलांच्या सन्मानाबरोबरच त्यांच्या सुरक्षिततेचाही विचार करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. महिलांना सुरक्षितता, स्वातंत्र्य आणि सन्मान मिळाला तरच त्या आपली क्षमता पूर्णपणे दाखवू शकतात. त्यामुळे समाजाने केवळ महिलांच्या यशाचा गौरव करण्यापेक्षा त्यांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि समानतेसाठी ठोस पावले उचलण्याची गरज आहे. महिलांचा सन्मान आणि सुरक्षितता जिथे टिकून राहते, तिथेच समाज खऱ्या अर्थाने सभ्य आणि प्रगत मानला जातो.