श्रावण सोमवारी उपवास कसा करावा? जाणून घ्या योग्य पद्धत, नियम आणि महत्त्व
मुंबई : प्रतिनिधी
श्रावण महिना हा हिंदू धर्मात अत्यंत पवित्र मानला जातो. विशेषतः भगवान शिवाच्या भक्तांसाठी श्रावण महिना भक्तिभावाने भरलेला असतो. या महिन्यातील प्रत्येक सोमवार अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो आणि याच दिवशी अनेक भक्त ‘सोमवारीचा उपवास’ करतात. पण योग्य पद्धतीने उपवास कसा करावा, याबद्दल अनेकांना शंका असते. आज आम्ही या उपवासाची पारंपरिक पद्धत, धार्मिक महत्त्व आणि काही आरोग्यदायक टिप्स यांची सविस्तर माहिती देणार आहोत.
श्रावण सोमवारी उपवासाचे धार्मिक महत्त्व
श्रावण महिन्याचे सोमवार भगवान शिवाला अर्पण केलेले असतात. शंकराची पूजा, अभिषेक आणि व्रत केल्यास मनोकामना पूर्ण होते, असे मानले जाते. विशेषतः विवाह, संतानप्राप्ती, आरोग्य व सुख-शांती यासाठी स्त्रिया आणि पुरुष दोघेही या दिवशी उपवास करतात. काही लोक संपूर्ण महिनाभर दर सोमवार उपवास करतात, तर काहीजण फक्त पहिला आणि शेवटचा सोमवार साजरा करतात.
उपवासाची पारंपरिक पद्धत
१. उपवासाची पूर्वतयारी :
- उपवासाच्या आदल्या दिवशी हलका आहार घ्यावा.
- सकाळी लवकर उठून स्नान करून पवित्र वस्त्र परिधान करावं.
- घरातल्या मंदिरात किंवा शिवमंदिरात जाऊन भगवान शंकराची पूजा करावी.
२. शिवपूजेची प्रक्रिया :
- भगवान शिवाचे अभिषेक दूध, पाणी, मध, साखर, दही आणि तुपाने करतात (पंचामृत).
- बेलपत्र, दुर्वा, भस्म, फुले, धूप-दीप आणि नैवेद्य अर्पण करतात.
- “ॐ नमः शिवाय” किंवा “महामृत्युंजय मंत्र” यांचा जप केला जातो.
३. उपवासाच्या दिवशी आहार:
- काहीजण पूर्ण उपवास करतात (पाणीही न घेता), तर काहीजण फळाहार किंवा फराळ घेतात.
- उपवासात साबूदाणा खिचडी, उपवासाची भाजी, शेंगदाण्याचं कूट, राजगिरा, साळीचं तांदूळ इ. खाल्लं जातं.
- मीठाऐवजी सैंधव मीठ वापरणे आवश्यक आहे.
- लसूण, कांदा, मांसाहार, मद्यपान आणि तिखट पदार्थ टाळावेत.
४. संध्याकाळी पूजेनंतर अन्नग्रहण:
- संध्याकाळी शिवाची आरती, मंत्रजप केल्यानंतर काही भक्त फराळाचे पदार्थ किंवा फळं खातात.
- काहीजण उपवास संपवताना दुसऱ्या दिवशी सूर्योदयानंतर पूर्ण जेवण करतात.
आरोग्यदृष्टिकोनातून काही टिप्स
- उपवास करताना शरीरातील पाण्याचे प्रमाण टिकवण्यासाठी भरपूर पाणी, लिंबूपाणी, नारळपाणी घ्या.
- गरज असेल तर फळं, सुकामेवा खा – त्यातून ऊर्जाही मिळते आणि उपासही टिकतो.
- मधुमेह, बीपी किंवा इतर आरोग्याच्या तक्रारी असणाऱ्यांनी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊनच उपवास करावा.
उपसंहार
श्रावण सोमवारी उपवास म्हणजे फक्त अन्नत्याग नाही, तर मनाची शुद्धी, संयम आणि भक्तीची प्रचिती देणारा दिवस आहे. नियम पाळून केलेला उपवास हा केवळ धार्मिकच नव्हे, तर मानसिक आणि शारीरिक आरोग्यासाठीही उपयुक्त ठरतो. शिवभक्तीच्या या मार्गावर प्रत्येकाने आपल्या श्रद्धेनुसार उपवास करावा आणि भगवान शंकराचे आशीर्वाद मिळवावेत.
