दिवाळी म्हटली की घराघरांत गोडधोड पदार्थ, मिठाई आणि विविध प्रकारच्या फराळाची रेलचेल असते. सणाच्या उत्साहात बाजारपेठांमध्येही मिठाई आणि खाद्यपदार्थांची मोठ्या प्रमाणात खरेदी केली जाते. मात्र, दिवाळीचा आनंद घेताना खाण्यापिण्याबाबत केलेली छोटीशी निष्काळजी आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते. दूषित अन्न, भेसळयुक्त मिठाई किंवा अयोग्य पद्धतीने साठवलेले पदार्थ खाल्ल्याने अन्नातून विषबाधा अर्थात फूड पॉइझनिंग होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे सणासुदीत आवडीचे पदार्थ खाताना विशेष खबरदारी घेणे आवश्यक आहे.
सणासुदीच्या काळात मिठाई, फराळ आणि इतर खाद्यपदार्थांची मागणी वाढल्याने अनेकदा त्यांच्या साठवणुकीकडे दुर्लक्ष केले जाते. बराच वेळ उघड्यावर ठेवलेले अन्न, दूषित पाणी, भेसळयुक्त मिठाई आणि खराब झालेले पदार्थ खाल्ल्याने अन्नातून विषबाधा होऊ शकते. याशिवाय जेवण्यापूर्वी हात न धुणे, कच्चे आणि शिजवलेले पदार्थ एकत्र ठेवणे तसेच अस्वच्छ भांड्यांचा वापर करणे यामुळेही अन्न दूषित होण्याचा धोका वाढतो.
पोटदुखी, उलट्या अन् जुलाब ही प्रमुख लक्षणे
फूड पॉइझनिंग झाल्यास पोटदुखी, पोटात मुरडा येणे, मळमळ, उलट्या आणि वारंवार जुलाब होण्याचा त्रास होऊ शकतो. काही वेळा ताप, डोकेदुखी आणि अशक्तपणाही जाणवतो. सतत उलट्या आणि जुलाब झाल्यामुळे शरीरातील पाणी कमी होऊन डिहायड्रेशनचा धोका निर्माण होतो. त्यामुळे ही लक्षणे दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता वेळीच उपचार घेणे गरजेचे आहे.
अन्न साठवताना घ्या विशेष काळजी
शिजवलेले अन्न खोलीच्या सामान्य तापमानात दोन तासांपेक्षा जास्त वेळ ठेवू नये. वातावरणातील तापमान ३२ अंश सेल्सिअसपेक्षा अधिक असल्यास अन्न एका तासाच्या आत फ्रिजमध्ये ठेवावे. उरलेले अन्न व्यवस्थित झाकून साठवावे आणि पुन्हा खाण्यापूर्वी चांगले गरम करावे. अन्नाचा वास, रंग किंवा चव बदलली असल्यास ते खाणे टाळावे. तसेच कच्चे आणि शिजवलेले पदार्थ नेहमी वेगवेगळे ठेवावेत.
स्वच्छतेच्या सवयी ठरतील आरोग्याचे कवच
अन्नातून विषबाधा टाळण्यासाठी स्वच्छतेला प्राधान्य देणे आवश्यक आहे. स्वयंपाक करण्यापूर्वी आणि जेवण्यापूर्वी हात साबणाने स्वच्छ धुवावेत. फळे आणि भाज्या स्वच्छ पाण्याने धुवून घ्याव्यात. स्वयंपाकाची भांडी, चाकू आणि खाद्यपदार्थ कापण्यासाठी वापरली जाणारी साधने स्वच्छ असावीत. कच्चे मांस आणि भाज्या कापण्यासाठी स्वतंत्र कटिंग बोर्ड वापरावेत. पिण्यासाठी नेहमी स्वच्छ आणि सुरक्षित पाण्याचाच वापर करावा.
विषबाधा झाल्यास काय करावे?
फूड पॉइझनिंग झाल्यानंतर शरीरातील पाण्याची कमतरता भरून काढण्यासाठी पुरेसे पाणी आणि ओआरएस घ्यावे. हलका व सहज पचणारा आहार घ्यावा तसेच पुरेशी विश्रांती करावी. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषधे घेणे टाळावे. वारंवार उलट्या होणे, शौचातून रक्त येणे, तीव्र ताप येणे किंवा लघवीचे प्रमाण कमी होणे अशी लक्षणे दिसल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी. दिवाळीचा गोडवा कायम ठेवायचा असेल, तर चविष्ट फराळासोबत स्वच्छता आणि आरोग्याची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
